Türk vatandaşlığının kazanılması usulünde uygulanan yürürlükteki kanun 29/5/2009 tarih ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunudur.

Türk Vatandaşlığının kazanılması: doğum ile veya sonradan kazanılması  şeklinde temel bir ayrım bulunmaktadır.

• DOĞUM İLE TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAZANILMASI:

Doğum ile Türk vatandaşlığının kazanılması iki esasa dayanmakta olup bunlar; Soy bağı ve doğum yeri esasıdır. Bu suretle kazanılan vatandaşlık başvuru tarihi itibariyle değil doğum anından itibaren hüküm ifade etmektedir.

• İlgili kanun uyarınca soy bağı esasına göre Türk vatandaşlığı kazanılması için;

 

• Yurt içinde veya yurt dışında olması fark etmeksizin Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Nitekim Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır.

 

• Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise baba ile soy bağı kurulması halinde Türk vatandaşlığını kazanır. Nitekim işbu soy bağının kurulması 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen usul ve esaslara göre yürütülür.

• İlgili kanun uyarınca doğum yerine göre Türk vatandaşlığının kazanılması için;

 

• Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır. Bu hususu örneklendirmek gerekirse Türkiye de doğmuş bir çocuğun ana ve babasının vatansız (Haymatlos) statüsünde olması veyahut ilgili ülkenin vatandaşlığından çıkartılmış olması durumunda Türkiye de doğan çocuk Türk vatandaşlığını kazanır.

 

• Türkiye’de bulunmuş çocuk aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır.

 

• İşbu kanun kapsamında sadece Türkiye de doğan çocuk Türk vatandaşlığını kazanır, ana ve baba ile ilgili hüküm bulunmamaktadır.

 

• SONRADAN KAZANILAN VATANDAŞLIK

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu madde  uyarınca Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığını 3  ana grupta inceleyebiliriz.

• Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir.

Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Takdir yetkili makamdadır.

Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda;

• Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak,
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek,

(Turistik ikametgah izni ile ikamet bu süreden sayılmamaktadır.)

• Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek,
• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak,
• İyi ahlak sahibi olmak,
• Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek,
• Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak,
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak, şartları aranır.

 Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller

• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler.

 

• İlgili kanun maddesinde ‘Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler.’’ olarak bahsedilmiştir.

 

• Kanun gereği Türkiye’de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu

(13.06.2022 tarihi itibariyle yürürlüğe giren yönetmelik ile gayrimenkul alımıyla vatandaşlık hakkı kazanmada sınır 250 bin dolardan 400 bin dolara çıkarılmıştır)

 

• Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu.

Turkuaz Kart sahibi hakkı; Akademik olarak uluslararası alanda kabul görmüş çalışmaları bulunanlar. Teknoloji, bilim ya da sanayide Türkiye için stratejik olabilecek bir alanda öne çıkmış olanlar. İstihdam, ihracat ya da yatırım olarak Türk ekonomisine kayda değer bir katkı sağlayan yabancılara verilir.

 

• Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler.

 

• Göçmen olarak kabul edilen kişiler.

1951 Cenevre Sözleşmesine taraf olan Türkiye, iş bu sözleşme ile belirlenen coğrafi sınırlamayı kabul etmesi nedeniyle, sadece Avrupa kıtasındaki devletlerin vatandaşlarına mülteci statüsü tanımakta ve Avrupa dışından gelip de üçüncü ülkelerden iltica talep eden geçici süre ülkede bulunan yabancılara ise ancak “şartlı mülteci” statüsünü sağlamaktadır)

Yine İkincil Koruma ve diğer statülerdeki yabancılar göçmen statüsünde değerlendirilemezler.

Türk vatandaşlığının ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanılması

İlgili Kanun uyarınca Millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla

• Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler,
• Ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedenlerden 21 inci maddede öngörülen süre içerisinde seçme hakkını kullanmayanlar,

Türkiye’de ikamet etme süresine bakılmaksızın, Türk vatandaşlığını Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilirler.

Türk vatandaşlığının ikamet şartına bağlı olarak yeniden kazanılması

İlgili kanun uyarınca Türk vatandaşlığı kaybettirilenler Cumhurbaşkanı kararıyla, 34 üncü madde uyarınca Türk vatandaşlığını kaybedenler Bakanlık kararıyla, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması ve Türkiye’de üç yıl ikamet etmek şartıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilirler.

Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılması

Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir.

Başvuru sahiplerinde;

• Aile birliği içinde yaşama,
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama,
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama, şartları aranır.

Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz.

Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler.

• Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması

5901 sayılı  Kanun gereği ‘Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir.’

Evlat edinme süreci 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen usul ve esaslara göre yürütülür.

• Türk vatandaşlığının seçme hakkı ile kazanılması

Kanun uyarınca ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden çocuklar ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanmak suretiyle Türk vatandaşlığını kazanabilirler.

Seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanan kişilerin ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu vatandaşlığa hak kazanır.